Nobelova nagrada jedna je od najprestižnijih, ako ne i najprestižnija, nagrada na svijetu. Riječ je o godišnjoj nagradi vrijednoj otprilike milijun eura, koja se dodjeljuje za iznimne doprinose područjima književnosti, mira, fizike, kemije, psihologije ili medicine i (u novije vrijeme) ekonomije. Dodjeljuju je švedske i norveške institucije, a nagradu uručuje švedski kralj). Svečana dodjela prvi je put organizirana 1901. godine, a nagrada se zove prema njezinu utemeljitelju, Alfredu Nobelu, kemičaru i industrijalcu, te izumitelju dinamita.

U zadnje tri godine (2017. – 2019.) čak su dvije Nobelove nagrade za fiziku dodijeljene za otkrića vezana uz svemir, a ukupno je 10 Nobelovih nagrada otišlo „u svemir“. Znate li tko su dobitnici? I za koja su svemirska otkrića nagrađeni? Kliknite i saznajte 🙂 .

Nobelove nagrade za (astro)fiziku 

1) Bethe, 1967.

1967. godine Hans Albrecht Bethe dobio je Nobelovu nagradu za fiziku „za svoj doprinos teoriji nuklearnih reakcija, a posebno za otkrića vezana uz proizvodnju energije u zvijezdama“.

2) Ryle i Hewish, 1974.

Nobelova nagrada za fiziku 1974. godine dodijeljena je Siru Martinu Ryleu i Antonyu Hewishu „za njihova pionirska istraživanja u radioastrofizici: Ryleu za opažanja i izume, posebno tehniku aperturne sinteze, a Hewishu za ključnu ulogu u otkriću pulsara“.

3) Penzias i Wilson, 1978.

Arno Allan Penzias i Robert Woodrow Wilson dobili su 1978. godine Nobelovu nagradu za fiziku „za otkriće kozmičkog mikrovalnog pozadinskog zračenja“ (nagradu su podijelili s Petrom  Leonidovichem Kapitsom koji je nagrađen za područje fizike koje nije vezano uz astrofiziku).

4) Chandrasekhar i Fowler, 1983.

Godine 1983. Nobelovu nagradu za fiziku podijelili su Subramanyan Chandrasekhar „za teorijska proučavanja fizikalnih procesa važnih za strukturu i evoluciju zvijezda“ i William Alfred Fowler „za teorijska i eksperimentalna proučavanja nuklearnih reakcija bitnih za stvaranje kemijskih elemenata u svemiru“.

5) Hulse i Taylor Jr., 1993.

Russell A. Hulse i Joseph H. Taylor Jr. 1993. godine dobili su Nobelovu nagradu za fiziku za otkriće nove vrste pulsara, koje je otvorilo nove mogućnosti za proučavanje gravitacije“.

6) Davis Jr., Koshiba i Giacconi, 2002.

Godine 2002., Nobelovu nagrada za fiziku podijelili su Raymonda Davis Jr. i Masatoshi Koshiba „za pionirske doprinose astrofizici, posebno za otkrivanje kozmičkih neutrina“ te Riccardo Giacconi „za pionirske doprinose astrofizici, koji su doveli do otkrića kozmičkih izvora rendgenskih zraka“.

7) Mather i Smoot, 2006.

John C. Mather i George F. Smoot dobili su Nobelovu nagradu za fiziku 2006. godine „za otkriće da kozmičko pozadinsko zračenje ima oblik crnog tijela i otkriće anizotropije toga zračenja“.

8) Perlmutter, Schmidt i Riess, 2011.

2011. godine Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt i Adam G. Riess podijelili su nagradu „za otkriće ubrzavajućeg širenja svemira opažanjem udaljenih supernova“.

9) Rainer Weiss, Barry C. Barish i Kip S. Thorne, 2017.

2017. godine, Rainer Weiss, Barry C. Barish i Kip S. Thorne podijelili su Nobelovu nagradu za fiziku „za presudni doprinos LIGO detektoru i opažanju gravitacijskih valova“.

10) James Peebles, Michel Mayor i Didier Queloz, 2019.

2019. godine, Nobelova nagrada za fiziku dodijeljena je „za doprinos našem razumijevanju evolucije svemira i Zemljinog mjesta u njemu“. James Peebles dobio je pola nagrade „za teorijska otkrića u fizičkoj kozmologiji“, a Michel Mayor i Didier Queloz drugu polovicu „za otkriće egzoplaneta u orbiti oko zvijezde slične Suncu“.

I za kraj

Sigurno ste primijetili da u popisu dobitnika Nobelove nagrade za (astro)fiziku nema nijedne znanstvenice. Nadamo se da će se to uskoro promijeniti, a dok se to ne dogodi, svoje znanje o ženama u fizici i svemiru provjerite u našemu kvizu znanja. (I svakako odigrajte do kraja jer vas ondje čekaju točni odgovori na sva pitanja 🙂 ).

Naslovna fotografija: Fabrizio Annovi © 123rf.com